Materia światła i ciała.
Alabaster w rzeźbie niderlandzkiej XVI–XVII wieku
Alabaster
to drobnokrystaliczna odmiana gipsu, charakteryzująca się przezroczystością i miękkością. Jego biel i delikatność przez wieki inspirowały poetów do porównań z idealnym kobiecym ciałem. W przestrzeni między geologiczną definicją a poetyckim ideałem, między kulturowym mitem a fizyczną rzeczywistością skały, wreszcie między warunkami dyktowanymi przez tworzywo a tymi stawianymi przez zleceniodawców od zawsze poruszali się artyści. Znany od starożytności, materiał ten przeżywał okresy popularności i zapomnienia, był stosowany w architekturze, rzeźbie, malarstwie oraz rzemiośle artystycznym, święcił triumfy jako surowiec szczególnie pożądany lub musiał rywalizować z innymi tworzywami.
Nazwa alabaster pochodzi od greckiego wyrazu ‘alabastros / alabastrites’, od którego wywodzą się współczesne określenia tego materiału w językach europejskich. Przyjmuje się, że nazwa pochodzi od egipskiego miasta Alabastron, położonego na wschód od Teb, w którego pobliżu znajduje się pasmo górskie, gdzie wydobywano jedną z odmian tego materiału, tzw. alabaster kalcytowy. Wspominają o tym zarówno Pliniusz w Historii naturalnej, jak i Ptolemeusz w Geografii. Nazwa alabastron stosowana była również dla określenia flakonika na wonności, wykonywanego w starożytnym Egipcie i Grecji początkowo z alabastru, potem także z gliny lub brązu. Do dziś nie ma pewności, czy nazwy materiału i naczynia wywodzą się od nazwy miasta, czy też odwrotnie – od kamienia nazwano miasto oraz produkowany tam flakon na wonności.
Celem wystawy
jest zaprezentowanie różnych aspektów funkcjonowania alabastru jako materiału stosowanego w sztukach plastycznych. We wstępnej części ekspozycji będzie można zapoznać się z właściwościami tego materiału i jego kulturowym kontekstem. Ze względu na to, że szczyt popularności alabastru przypada na wiek XVI i XVII, kiedy był on na największą skalę wykorzystywany w warsztatach południowych Niderlandów, trzon wystawy stanowią dzieła powstałe w Mechelen i Antwerpii. Skonfrontowano je z ich średniowiecznymi poprzednikami, powstałymi w Anglii, Francji, Niderlandach i Niemczech, a także z późniejszymi pracami rzeźbiarzy niderlandzkich czynnych w Polsce lub artystów miejscowych inspirujących się importami. Takie porównanie narzuca się z uwagi na fakt masowego eksportu dzieł południowoniderlandzkich. Ze względu na walor rzadkości były nie tylko powodem do dumy fundatorów, ale także ważnym elementem transferu form renesansu niderlandzkiego w Europie Środkowej, Wschodniej i Północnej.
Na wystawie
zostały zgromadzone dzieła z polskich kolekcji muzealnych i kościelnych. Fenomenu rzeźby w alabastrze nie można jednak w pełni ukazać bez egzemplarzy z bogatej kolekcji Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis w Brukseli oraz z Rijksmuseum w Amsterdamie.
Wśród pokazywanych eksponatów znalazły się rzeźby nigdy dotąd w Polsce nie prezentowane oraz takie, które dzięki fachowej konserwacji odzyskały swój pełny blask i zachwycają kunsztem rzeźbiarskim.
Galeria zdjęć
Alabastrowy szlak
W gdańskich kościołach wiele dzieł sztuki wykonanych jest właśnie z alabastru. W gdańskich nagrobkach, epitafiach i rzeźbie ołtarzowej alabaster wykorzystywano często, ale w różnym stopniu: od całych rzeźb, przez półplastyczną rzeźbiarską dekorację, po drobne detale ornamentalne...
Zapraszamy na spacer po Gdańsku
Zwiedzanie
Ekspozycja otwarta:
wtorek i czwartek, godz. 9:00 – 18:00
środa i piątek, godz. 9:00 – 16:00
sobota i niedziela, godz. 10:00 – 17:00
Zielona Brama, ul. Długi Targ 24, Gdańsk